heimwee.info

… powered by Holland at Home

Windmolens, klompen, tulpen en kaas: de iconen van Nederland

Vraag een buitenlander wat ze weten van Nederland en gegarandeerd noemen negen op de tien mensen windmolens, klompen, tulpen en kaas. Maar waarom zijn dit nou eigenlijk de belangrijkste iconen van Nederland?

Windmolens

Om maar meteen een illusie uit de weg te ruimen: windmolens komen oorspronkelijk niet uit Nederland, want de eerste windmolens stonden in de negende eeuw in Perzië, zij het dat de wieken op deze molens niet verticaal maar horizontaal om hun as draaiden. De eerste windmolen waarbij de wieken verticaal draaiden werd in Nederland en de rest van Europa pas in de twaalfde eeuw geïntroduceerd.

In Nederland werden de eerste windmolens vooral gebruikt voor graanvermaling, hout zagen en water oppompen. Door de eeuwen heen is het ontwerp van de Nederlandse windmolens altijd redelijk stabiel gebleven, dit in tegenstelling tot Engeland en Frankrijk waar de molens met de voortschrijding van de tijd werden gemechaniseerd. De meest bekende type Hollandse molens zijn de Torenmolen, Standaardmolen, Kloeke Poldermolen (vooral gebruikt voor het oppompen van water), Stellingmolen en Wipmolen. Tegen 1850 was het gebruik van de molen zo wijdverbreid dat er ruim tienduizend windmolens in Nederland stonden. Tegenwoordig zijn de meeste molens uit het landschap verdwenen, maar gelukkig zijn er zo’n duizend molens bewaard gebleven voor het nageslacht. Dat niet alle molens met de grond gelijk zijn gemaakt heeft Nederland vooral te danken aan de heer Van Tienhoven, die in de jaren twintig zich heel erg inspande om alle overgebleven molens veilig te stellen voor de toekomst. Niet alle molens van tegenwoordig zijn overigens decoratief, er zijn nog talloze graanmolens die actief in gebruik zijn en er zijn ook heel wat windmolens die nog steeds water kunnen pompen als de machinale waterpompen om wat voor reden dan ook niet zouden werken.

Klompen

Veel Britten noemen Nederlanders ‘clogs’ of ‘cloggies’. Of het nu een koosnaampje is of niet, feit is dat zevenhonderd jaar geleden de klomp het meest populaire schoeisel van Nederland was. De eerste klompen waren gemaakt van een houten zool en leren bovenkant, maar later bestonden ze geheel uit elzen-, wilgen- of populierenhout. De voornaamste reden dat klompen al eeuwenlang worden gedragen door Nederlanders is waarschijnlijk omdat het hout de voeten in de zomer lekker koel houdt en in de winter heerlijk warm. Klompen dragen in Nederland een veiligheidskeurmerk, omdat ze bestand zijn tegen extreme hitte, zware gewichten en scherpe objecten. Om die reden worden klompen in Nederland tegenwoordig nog veel gedragen door boeren, tuinmannen, fabrieksarbeiders en stratenmakers.

De traditionele Nederlandse klederdrachten gebruiken allemaal de klomp als schoen. Ook wordt de klomp gebruikt bij de klompendans, wat een soort tapdans kan worden genoemd omdat tijdens de dans met de klompen op de vloer wordt getikt om er een ritme mee te creëren. Klompen van klompendansers zijn meestal gemaakt van essenhout, een lichtgewicht houtsoort die prettiger is om in te dansen. Ook als men vroeger ging trouwen speelde de klomp een symbolische rol, de bruidegom gaf de bruid dan een met de hand beschilderde en bewerkte klomp om zijn toewijding aan zijn geliefde te tonen.

Vroeger werden klompen met de hand gemaakt, maar tegenwoordig hebben machines die rol overgenomen. Alleen aan toeristen laten de traditionele klompenmakers nog wel hun vakmanschap zien, zoals bij de Zaanse Schans. Een paar handgemaakte klompen wordt altijd gemaakt uit één stuk hout, zodat beide klompen op dezelfde manier krimpen.

Tulpen

Veel toeristen raken in verroering als ze de bloeiende tulpenvelden in het Westland zien. Ieder jaar voert Nederland 1,2 miljard tulpenbollen uit, en van alle 1700 tulpensoorten die er bestaan is 80 procent uit Nederland afkomstig!

De tulp is geen Nederlandse bloemsoort, maar komt oorspronkelijk uit Centraal-Azië. Dankzij de Weense botanicus Carolus Clusius, die in de Hortus Botanicus in Leiden onderzoek deed naar medicinale kruiden,  werd de tulp populair. Een vriend uit Constantinopel (nu Istanboel) stuurde hem wat tulpenbollen, en Clusius vond de bloemen zo geweldig dat hij ze direct begon te kweken. Al snel werd de tulp geliefd onder het grote publiek, zodat steeds meer tuinders zich stortten op de tulpenteelt. Om nog mooiere tulpen te krijgen begonnen tuinders tulpen te kruisen, en het overmatige enthousiasme dat hiervan het gevolg was staat ook bekend als ‘tulpenmania’, een economische zeepbel die Nederland in 1636 en 1637 domineerde. Voor sommige tulpensoorten werd op een gegeven moment zelfs meer geld neergeteld dan een huis, wat ook de handelsgeest in de gewone Nederlandse burger wakker maakte.  Veel mensen verdienden in korte tijd enorm veel geld met de tulpenhandel, maar aan deze lucratieve business kwam al snel weer een eind toen de ‘Tulpencrash’ plaatsvond. Veel mensen raakten al hun spaargeld kwijt, en daarom stelde de Nederlandse regering na deze gebeurtenis handelsbeperkingen in voor deze mooie bloem.

Een andere periode waar de tulp een stempel heeft gedrukt op de Nederlandse geschiedenis is de Tweede Wereldoorlog. Doordat de winter van 1944/1945 erg streng was, was er bijna geen voedsel meer te krijgen. De situatie werd nog schrijnender toen de Duitsers voedselaanvoerlijnen afsneden en eten van de Nederlanders in beslag namen. Gedurende de winter moest de gemiddelde Nederlander het doen met een half brood per week, dat gefabriceerd werd van de grondstoffen die het meest voorhanden waren, waaronder tulpenbollen. Ook werden de bollen zo gegeten, met name door mensen die vanuit de stad naar het platteland gingen om eten op de akkervelden te zoeken.

De meeste tulpenvelden zijn elke lente te bewonderen in Zuid-Holland, rondom Lisse en Hillegom. In Lisse bevindt zich ook de Keukenhof, een gigantische openlucht tulpentuin die elke lente weer duizenden bezoekers uit binnen- en buitenland trekt.

Nederlandse kaas

Vaak wordt gezegd dat er in Friesland evenveel mensen als koeien zijn en dat alle vlakke graslanden in Nederland er vol mee staan. Misschien is dat wel de reden waarom er in Nederland zoveel zuivel wordt geconsumeerd! Het beroemdste zuivelproduct van Nederland is ongetwijfeld kaas, en deze kun je in bijna alle uithoeken van de wereld in de supermarkt vinden.

Goudse kaas beslaat zo’n vijftig procent van de Hollandse kaasproductie, een kaassoort die halfhard is en mild tot sterk smaakt, afhankelijk van hoe lang de kaas heeft kunnen rijpen. Goudse kaas is niet één soort kaas, maar is in allerlei verschillende variaties te krijgen. Zo heb je bijvoorbeeld Graskaas, die gemaakt wordt van de eerste melk die de koeien in de lente geven als ze eindelijk weer eens buiten hebben kunnen grazen. Goudse kaas is ook onder te verdelen naar hoe lang het heeft gerijpt: na 1 week rijpen heet het Meikaas, na 4 weken Jonge Kaas en na 2 maanden wordt het Jong Belegen kaas. Deze jongere kaastypes worden vooral gebruikt als broodbeleg. Oudere kazen, zoals de Extra Belegen Kaas (7 tot 8 maanden gerijpt), Oude Kaas (10 maanden gerijpt) en Overjarige kaas (1 tot 2 jaar gerijpt), zijn behalve als broodbeleg ook lekker om mee te koken. Naast deze ‘gewone’ Goudse kazen zijn er ook nog speciale Goudse kazen die bereid zijn met bepaalde ingrediënten, zoals bieslook, mosterd, uien en zelfs brandnetels of sambal. Goudse kaas is in alle Nederlandse supermarkten standaard te krijgen, en bekende merken Goudse kaas zijn bijvoorbeeld Old Amsterdam, Reypenaer en Beemster.

Een andere veel verkochte Hollandse kaas is de Edammer kaas. Net zoals Goudse kaas is deze kaas ook halfhard, maar hij smaakt wat milder en wat zouter. Edammer kazen hebben een kenmerkende ronde vorm met een rode schil. Helaas zijn er in de wereld heel veel imitatie-Edammers te koop, dus let er altijd op dat je alleen echte Edammer koopt die in Nederland is gemaakt, want alleen dan kun je de echte typische unieke smaak van de Edammer kaas proeven.

Naast Goudse en Edammer kaas worden er in Nederland nog heel veel andere soorten kaas gemaakt, zoals: Maasdammer, een gatenkaas die krachtig en nootachtig smaakt; Boerenkaas, een romige kaas die gemaakt wordt van ongepasteuriseerde melk afkomstig van het vee van de boer die de kaas produceert; Leidse kaas, een droge kaas bereid met komijn en de Friese nagelkaas, een magere kaas met komijn en kruidnagels. In Nederland worden niet veel blauwe kazen gemaakt, maar een typische Hollandse Blauwe kaassoort die ook nog eens oer-Hollands klinkt is Delftse Blauwe kaas!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: